Грипп бўйича обзор

ГРИПП

№ 211 ЖССТининг ахборот бюллетени
Апрел 2009 й.

Асосий фактлар:

• Грипп – бу ўткир, инсондан инсонга юқадиган ва енгил тарқаладиган вирус инфекцияси ҳисобланади.
• Грипп бутун дунёда айланиб юради, ундан ҳар қандай одам, ҳар қандай ёшда зарарланиши мумкин.
• Грипп йиллик мавсумий эпидемияни чақириб, унинг энг кучайган даври қишда муътадил иқлимли ҳудудларда авжга чиқади.
• Грипп ўз ичига соғлиқни сақлаш тизимида юқори таҳликали аҳоли гуруҳида ўлим оқибатларига олиб келувчи оғир касалликларни келтириб чиқарувчи муаммоларни олади.
• Эпидемия меҳнат заҳираларининг ишлаб чирқаришни камайтириш билан боғлиқ ҳолда иқтисодга салбий таъсир кўрсатувчи жараён ҳисобланади.
• Вакцинация – бу инфекция профилактикасининг энг самарали йўли ҳисобланади.

Обзор

Мавсумий грипп - бу грипп вирусини чақирувчи ўткир вирус инфекцияси ҳисобланади. С. А,В,С –мавсумий гриппининг учта тури мавжуд

А грипп вируси тури вирус оқсили юзасидаги бирикма ва турли кўринишларга мувофиқ кичик турларга бўлинади. Бугунги кунда аҳоли орасида А гриппи вируслаларнинг A(H1N1) ва A(H3N2) гриппининг кичик турлари айланиб юради. С гриппи А ва В грипп турларидан кўра камроқ ўчрайди. Шу сабабли мавсумий гриппга қарши вакцинация фақатгина А ва В грипп вирусидан ташкил топган.

Белгилар ва симптомлар

Мавсумий грипплар учун тасодивий юқори ҳарорат, йўтал, бош оғриғи, мускуллардаги оғриқ, бўғимлардаги оғриқлар, томоқдаги оғриқ ва тумовлар хос бўлади. Аксарият одамлар ҳеч қандай тиббий ёрдамисиз бир йил давомида соғайиши мумкин. Аммо грипп оғир касалликлар ва ҳаттоки ўлимгача олиб бориши мумкин.Касалликни юқтириш ва касалланиш орасидаги давр худди инкубацион даврдек икки кун давом этади.

Таҳликани қандай бартараф этиш мумкин?

Гриппнинг ҳар йиллик эпидемияси ҳар қандай ёшдаги инсонларга, айниқса 2 ёшгача бўлган болаларга ва 65 ёшдан ошганлар учун, юрак, ўпка, қон ва моддалар алмашинуви бўйича сурункали касалликларга чалинганлар ёки иммун тизимининг заифлашганларга каттароқ таҳлика солиши мумкин.

Инфекция ўтказиш

Мавсумий грипп мактабларда, қариялар ва ногиронлар уйларида, корхоналарда ва шаҳарда жуда тез ва енгил тарқалиши мумкин. Касал юқтирган инсон йўталганда юқумли томчилар ҳавога кўтарилади. Уларни эса бошқа ҳар қандай инсон нафас олиши орқали ютиши мумкин вирусларни таъсирига тушиб қолиши мумкин. Шунингдек, вирус қўлдан ўтиши мумкин. Инсонларга вирус юқишини бартараф этиш учун аксираётганда қўл рўмолча билан оғизни ёпиш ва мунтазам қўлни ювиб туриш зарур.

Даъволаш

Айрим мамлакатларда мавжуд гриппдан вирусга қарши препаратлар ёрдамида касалликни самарали бартараф этиш ёки даволаш мумкин. Бу каби препаратларнинг икки тури мавжуд: 1) адамантанлар (амантадин и ремантадин); 2) Гриппнинг ингибитор нейраминидазлари (осельтамивир и занамивир) ҳисобланади. Баъзи грипп вирусларида вирусга қарши препаратларга нисбатан барқарорлик ривожланади ва даъволаш самарадорлигини чеклайди. ЖССТ вирусга қарши препаратларнинг айланиб юрувчи грипп вирусларига нисбатан таъсирчанлиги бўйича мониторинг олиб борди.

Мавсумий эпидемия

Муътадил иқлимли ҳудудларда грипп эпидемияси ҳар йили қиш ва куз ойларида юзага келади. Касаллик беморларни касалхонада даъволаниш ва айрим ҳолатларида эса ўлимгача олиб келиши мумкин. Таҳлика юқори бўлган гуруҳларда эса (жуда качик чақалоқлар, кексалар ва сурункали касалликлари мавжуд бўлган инсонлар) ўлим ҳолатлари кўпроқ учрайди. Бутун дунёда бу каби эпидемиялар тахминан 3-5 миллион оғир касаллик ҳолати, 250 000-500000 ўлим ҳолатлари юзага келди. Саноати ривожланган мамлакатларнинг грипп билан боғлиқ бўлган ўлим ҳолатлари 65 ёшдан катта бўлган кексаларларда кўпроқ учрайди. Айрим муътадил иқлимли мамлакатларда ёмғир мавсуми вақтида йил бўйи грипп вируси айланиб юради.

Касаллик оқбатлари

Грипп жамоатчилик соғлиқни сақлаш ва иқтисодда соҳаларида жиддий муаммоларга олиб келмоқда. Ривожланган мамлакатларда эпидемия одамларни ишга чиқмаслиги натижасида самарадорликнинг пасайиб кетишига олиб келмоқда. Маҳаллий жамоатчилик клиникалари ва касалхоналари касаллик хуруж олган даврда касаллар билан тўлиб кетади.Аксарият инсонлар гриппдан соғайиб кетадилар, бироқ ҳар йили ушбу касаликка чалинганларнинг кўпчилиги стационар даволашга муҳтож бўладилар ва кўпчилиги ҳалок бўладилар.Ривожланаётган мамлакатлар гриппнинг салбий оқибатлари тўғрисида жуда кам маълумотга эга.

Профилактика

Касалликни ёки унинг оғир оқибатларидан профилактика қилишнинг энг самарали йўли вацинация ҳисобланади. Мана 60 йилдирки, хавфсиз ва самарали вакцинациядан фойдаланиб келинмоқда. Соғлом инсонлар орасида вакцинация 70% -90% касалликни бартараф қилишга олиб келади. Кексалар орасида эса вакцинация оғир касалликлар миқдорини камайтириб, 60% асоратни ва 80% ўлим ҳолатларни бартараф этади. Вакцинация айниқса, гриппнинг жиддий асорати ривожланиши юқори таҳликада бўлган гуруҳдаги инсонлар ва улар билан бирга яшовчилар ёки уларга қаровчилар учун жуда муҳим ҳисобланади.

ЖССТ аҳолининг қўйидаги гуруҳи учун ҳар йилги вакцинацияни тавсия қилади:

Грипп вакцинацияси агар айланиб юрувчи грипп вируси билан вакцинация вируси мувофиқ тушган ҳолатда самарали ҳисобланади. Грипп вируслари доимий ўзгариб туради, Грипп бўйича эпидназоратнинг ЖССТ глобал тармоғи (GISN), Бутун дунёдаги грипп бўйича Миллий марказ билан ҳамкорликда инсонлар орасида айланиб юрувчи грипп вирусини мониторингини амалга оширмоқда.

ЖССТ учта айланиб юрувчи штаммларларга қаратилган вакциналар таркибини тавсия қилади.

ЖССТ нинг жавоб тадбирлари

ЖССТ ўз ҳамкорлари билан глобал мониторинг ўтказиб, ҳар йили мавсумий гриппга қарши вакциналар таркибини тавсия этади ва грипп профилактикси ва у билан курашиш стратегиясини ишлаб чиқиш бўйича давлат маъсулларини қўллаб қувватлайди.

ЖССТ касаллик бўйича эпид назорат олиб бориш, гриппга ташҳис қўйиш, касаллик тарқалиши бўйича тегишли чора-тадбирлар кўриш ва юқори таҳликага эга бўлган гуруҳларда вакцинация ўтказиш кўламини кенгайтириш бўйича миллий ва ҳудудий салоҳиятни ошириш устида ишламоқда.

Батафсилроқ маълумотни қўйидаги далиллар орқали олишингиз мумкин:

ОАВ маркази

Телефон: +41 22 791 2222

Эл. почта: mediainquiries@who.int

Онлайн обращение

Калькулятор