07.11.2013

Ядохимикат

Ўзбекистон Республикаси халқ хўжалигида қўлланилаётган захарли химикатлар тўғрисида хозирги кунда юзага келган айрим долзарб вазият ва холатлар тўғрисидаги маълумотлар.

  1. Ўзбекистон Республикасида “Қишлоқ хўжалик ўсимликларини зараркунандалар, касалликлар ва бегона ўтлардан химоя қилиш тўғрисида”ги 2000 йилнинг 31 августидаги қонун талаблари асосида қўлланиладиган барча препаратлар Давлат кимё комиссияси рўйхатидан ўрнатилган тартибда беш йиллик муддат билан ўтказилган бўлиши кўзда тутилган.Рухсат этилган препаратларнинг беш йиллик муддати якунлангач зарурати бўлса у қайтадан рўйхатдан ўтказилиши мумкин. Рўйхатда  препаратни қандай мақсадлар учун, қанча миқдорда , неча маротаба ва бошқа регламентлари аниқ кўрсатилган. Бугунда Республикамизда 400 тага яқин турли препараталар рўйхатдан ўтказилган.  Республика ва маъмурий худудларнинг Давлат санитария эпидемиология назорати марказлари томонидан шу жараён бўйича ташкил этилган ишлар қонуний асосда назоратга олинган.
  2. Ўзбекистон Республикасида собиқ иттифоқ вақтида пахта етиштириш, республика аграр сиёсатидаги энг асосий қишлоқ хўжалик махсулоти тариқасида қаралиб, уни етиштириш вақтида қатор пестицидлар ғўзанинг зараркунандалари , касалликлари, бегона ўтлар ва бошқалардан химоя қилиш вақтида жуда кўп миқдорда тартибсиз равишда олиб келинган. Уларни сақлаш ва яроқлилик муддатлари ўтиб кетган, таъқиқланган турлари  хамда улардан бўшаган идишлари жуда кўп миқдорда йиғилиб қолган ва 80 йиллар охирига келиб муаммоларни хал қилиш мақсадида Республикамздаги маъмурий худудларда 13 та  махсус полигонлар (ядомогильник) ташкил этилган. Хозирги кунга келиб уларнинг бугунги кун талабларига жавоб бермасликлари оқибатида қатор вазирлик, ташкилот ва муассасалар мутахассислари томонидан ўрганиб чиқилиб, уларни консервациялаш ва реконструкциялаш бўйича хукуматнинг махсус қарори асосида режалик ишлар олиб боорилиши йўлга қўйилган.
  3. 1949 йилда Амеркалик олимлар томонидан ДДТ препарати кашф этилган бўлиб, бу препаратнинг инсектицид, акарицид хусусияти кули бўлганлиги сабабли турли хашорат ва зараркунандаларга қарши курашда ўта юқори самаралар олинган. Натижада қишлоқ хўжалигида ва халқ хўжалигининг бошқа жабхаларида хам кенг қўлланилган. 1960 йилларнинг иккинчи ярмидан бу препаратнинг одамлар организмига салбий таъсирлари аниқланиб бошланган.Бунда бу препаратнинг ўта турғунлилиги, одам организмига ялпи  салбий таъсирлари жумладан жигар, қон, марказий нерв тизими хатто мутаген, теротаген, эмбриотроп , концераген таъсирлари аниқлана бошланган.
    Натижада бутун дунё тиббиёт олимлари ва мутахасислари томонидан унинг юқори салбий оқибатлари асосида таъқиқланиши масаласи кун тартибига киритилди. Дастлаб Европа, Америка кейинроқ Осиё давлатларида хам таъқиқланган. 1980 йилда собиқ СССРда хам бу препарат ва унинг аналоглари таъқиқланган бўлсада Ўзбекистонда ушбу препаратлар 1986 йилга келиб тўла қўлланилиши таъқиқланган. Бугунги кунда шу препаратларнинг таъқиқланган салмоқли миқдори республика миқёсидаги омборда сақланиб келинаётган бўлсада, уни мутлақо йўқ қилиш ёки атроф мухитга ва энг асосийси одамлар соғлигига салбий таъсирларини бартараф этиш чоралари тўла тўкис хал этилмасдан қолмоқда.